Canh bạc liều lĩnh Trung Quốc bày ra trên Biển Đông

Động thái quân sự hóa trên các đảo nhân tạo hé lộ toan tính của Trung Quốc nhằm kiểm soát Biển Đông, buộc Mỹ phải có hành động quyết liệt để chống lại.

Nhà chứa máy bay và các cấu trúc lạ Trung Quốc xây dựng trên đá Chữ Thập của Việt Nam. Ảnh: CSIS

Với việc xây dựng các nhà chứa cho chiến đấu cơ, oanh tạc cơ và máy bay trinh sát, cùng một loạt tháp và cấu trúc hình tổ ong kỳ lạ trên các đảo nhân tạo bồi lấp phi pháp, Trung Quốc dường như đang bày ra một canh bạc trên Biển Đông để thách thức trật tự thế giới và khu vực, theoNational Interest.

Những hình ảnh vệ tinh mới được Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington công bố cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một loạt nhà chứa máy bay tại các đảo nhân tạo bồi lấp phi pháp trên đá Chữ Thập, đá Subi và đá Vành Khăn thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

Theo tiến sĩ Jerry Hendrix, chuyên gia cấp cao và là giám đốc Chương trình Đánh giá và Chiến lược Quốc phòng tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), những cấu trúc lục lăng kỳ lạ mà Trung Quốc xây dựng cạnh các nhà chứa máy bay này chính là ụ tên lửa, chứng tỏ Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tuyên bố thiết lập vùng nhận dạng phòng không và khu vực quân sự trên Biển Đông.

Chuyên gia này đánh giá rằng Trung Quốc đã lựa chọn thời điểm cẩn thận để xây dựng các công trình trên, và các nhà hoạch định chiến lược của Mỹ sẽ phải chuẩn bị các phương án để bảo vệ hệ thống trật tự quốc tế đã được duy trì suốt 70 năm qua, nếu không sẽ phải chấp nhận sự sụp đổ của nó.

Theo quan sát của Hendrix, các nhà chứa máy bay trên đá Chữ Thập và Su Bi đã gần hoàn thành, trong khi công trình trên đá Vành Khăn vẫn còn đang trong giai đoạn xây dựng đầu tiên. Mỗi khu nhà chứa trên một đảo nhân tạo như vậy có thể chứa tới 24 chiến đấu cơ, giúp Trung Quốc có thể triển khai một phi đội tiền tiêu gồm 72 tiêm kích ở Biển Đông vào bất cứ lúc nào, gần gấp đôi phi đội tiêm kích chiến thuật trên tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ.

Với một phi đội máy bay hùng hậu như vậy, Trung Quốc có thể dễ dàng chiếm được ưu thế trên không ở Biển Đông trong một thời gian dài. Cấu trúc được gia cố của các nhà chứa máy bay trên đảo nhân tạo có thể bảo vệ chúng khỏi các cuộc tấn công khác nhau, trừ phi bị oanh tạc bằng vũ khí hạng nặng.

Ngoài các ụ tên lửa hình lục lăng vốn xuất hiện khá phổ biến trên đất liền Trung Quốc, trên các đảo nhân tạo còn mọc lên những cụm tháp được bố trí theo hình tam giác. Theo Hendrix, đây nhiều khả năng là một mạng lưới cảm biến đồng bộ có thể bao quát nhiều phổ radar khác nhau.

Trong trường hợp Trung Quốc quyết định đặt cược lớn vào ba đảo nhân tạo này, họ có thể bố trí, lắp đặt các loại vũ khí tối tân, và về cơ bản sẽ đảo ngược cán cân sức mạnh trong khu vực, Hendrix nhận định.

Chẳng hạn như nếu Trung Quốc bố trí các cụm tên lửa diệt hạm YJ-62 trên cả ba đảo nhân tạo này, họ sẽ gần như kiểm soát toàn bộ cửa ngõ phía nam của Biển Đông đối với các tàu quân sự và thương mại nước ngoài. Khi bổ sung thêm hệ thống tên lửa phòng không HQ-9A có tính năng tương tự S-300 của Nga, Bắc Kinh có thể hạn chế hoạt động của các máy bay chiến thuật trong khu vực, chỉ ngoại trừ máy bay tàng hình F-22 và F-35.

Các ụ tên lửa hình lục lăng Trung Quốc xây dựng trên các đảo nhân tạo. Ảnh: CSIS

Các chiến lược gia quân sự Mỹ sẽ không thể tự tin về khả năng sống sót của các chiến đấu cơ thế hệ 4 của mình như tiêm kích F-16 và tiêm kích hạm FA-18 Hornet trong trường hợp căng thẳng với Trung Quốc trên Biển Đông leo thang. Nếu Trung Quốc đi xa tới mức bố trí "sát thủ diệt tàu sân bay" DF-21D trên ít nhất một đảo nhân tạo, hải quân Mỹ có thể sẽ không còn được tự do tiếp cận căn cứ ở Singapore, và buộc phải đi tới Australia, Trân Châu Cảng và Nhật Bản.

Thời cơ

Một khi các nhà chứa máy bay và ụ tên lửa hoàn thành, chiến đấu cơ và tên lửa Trung Quốc nhiều khả năng sẽ được ồ ạt kéo đến và lắp đặt vào giữa đêm, khiến người Mỹ phải giật mình vào sáng hôm sau, Hendrix dự đoán.

Tuy nhiên, chuyên gia này cho rằng Trung Quốc sẽ không dại gì manh động ngay trước thềm cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra ở Mỹ, để tự phơi mình trên mặt báo trong một chiến dịch tranh cử vốn trở nên rất khó đoán định. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng sẽ không chờ đợi đến khi tổng thống mới của Mỹ tuyên thệ nhậm chức vào tháng một năm sau.

Bởi vậy, Trung Quốc rất có thể sẽ chờ thời cơ, ra tay đúng vào giai đoạn chuyển giao quyền lực của nước Mỹ, với niềm tin rằng Tổng thống Barack Obama trong những ngày cuối của nhiệm kỳ sẽ chấp nhận một hiện trạng mới trên Biển Đông mà không phản ứng quá quyết liệt.

Theo giới phân tích, chính quyền Mỹ hiện nay và trong tương lai phải có những động thái quyết liệt để ngăn chặn toan tính này của Trung Quốc, nhằm đảm bảo Biển Đông luôn là một vùng biển hòa bình, ổn định theo luật pháp quốc tế.

Chiến lược bành trướng, mở rộng quyền kiểm soát của Trung Quốc chỉ phát huy hiệu quả cao nhất khi các hành động của họ không thu hút được sự chú ý quá lớn của dư luận thế giới. Việc gia tăng những lời chỉ trích của thế giới đối hoạt động tăng cường quân sự hóa trên các đảo nhân tạo trên Biển Đông, nơi Tòa Trọng tài đã bác bỏ "quyền lịch sử" mà Trung Quốc đơn phương tuyên bố, sẽ ngày càng đặt Bắc Kinh vào thế khó.

Tiêm kích J-11 của Trung Quốc. Ảnh: PLANF

Cộng đồng quốc tế có thể tiếp tục gia tăng sức ép buộc Trung Quốc phải từ bỏ canh bạc liều lĩnh trên Biển Đông bằng cách khai thác một loạt biện pháp cấm vận về kinh tế và công nghệ với Trung Quốc vì cách hành xử bất chấp luật pháp quốc tế. Ngoài ra, quân đội Mỹ có thể kết hợp với các đối tác trong khu vực để tiến hành một loạt cuộc diễn tập quân sự trên vùng biển quốc tế ở Biển Đông, để làm rõ với Trung Quốc rằng những động thái ngang ngược của họ không được chào đón ở khu vực.

Nếu Mỹ và các đối tác trong khu vực không thực hiện những bước này, Trung Quốc có thể coi đó là tín hiệu "bật đèn xanh" để họ lấn tới, tuyên bố thiết lập Vùng Nhận dạng Phòng không và khu vực quân sự ở Biển Đông. Đến lúc đó, Mỹ sẽ phải đứng trước hai lựa chọn, hoặc là gây chiến với Trung Quốc, hoặc cam chịu để có hòa bình bằng cách chấp nhận sự yếu thế của trật tự thế giới hiện nay, tiến sĩ Hendrix nhấn mạnh.

Liệu Nhật có để Thiên hoàng thoái vị

Mong muốn nghỉ ngơi của Thiên hoàng được nhiều người dân thông cảm nhưng cũng có thể mở ra những vấn đề tranh luận mới cho đất nước.

Nhật hoàng Akihito. Ảnh: Reuters

Nhật hoàng Akihito, 82 tuổi, hôm 8/8 có bài phát biểu trên truyền hình tỏ ý muốn thoái vị vì sức khỏe yếu. Nhật Bản là nước quân chủ lập hiến, luật pháp nước này hiện không có quy định về việc thoái vị. Nhật hoàng Akihito không thể công khai yêu cầu sửa đổi luật pháp vì hiến pháp Nhật Bản năm 1947 cấm Thiên hoàng can thiệp vào chính trị.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cho biết chính phủ sẽ xem xét nghiêm túc bài phát biểu của Nhật hoàng. Tuy nhiên, theo NYTimes, thay đổi không đến dễ dàng tại Nhật Bản, chính phủ phải đối mặt với vấn đề hóc búa: Họ có thể bị chỉ trích cả khi cho phép thay đổi hoặc ngăn chặn việc đó.

Nếu chính phủ sửa đổi luật để đưa ra quy định về việc truyền ngôi, họ có thể làm dấy lên mối lo ngại về sức ảnh hưởng của họ đối với gia đình hoàng tộc, các nhà phân tích nhận xét.

"Cả hai bên cánh tả và cánh hữu sẽ phải thận trọng trong việc bảo đảm quá trình này không làm suy yếu thể chế", Sheila A. Smith, một chuyên gia Nhật Bản tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại, nói. 

Tuy nhiên, nếu chính phủ chần chừ kéo dài thời gian thực hiện mong muốn của Nhật hoàng, họ có thể khiến nhiều người dân bất bình.

"Đây là một quốc gia lão hóa, và sẽ có rất nhiều người thông cảm với mong muốn nghỉ ngơi của Nhật hoàng", Tobias Harris đến từ Teneo Intelligence, một công ty tư vấn rủi ro chính trị, đánh giá.

Cuộc điều tra dư luận được thực hiện bởi truyền thông Nhật Bản cho thấy đa phần công chúng ủng hộ mong muốn thoái vị của Nhật hoàng Akihito. Có đến 85% số người được hỏi nói rằng họ ủng hộ việc sửa đổi Luật Hoàng tộc để cho phép việc đó.

"Chúng ta luôn nói về Nhật hoàng với tinh thần tôn kính, nhưng lại trói buộc ông ấy như một nô lệ", Daisuke Kodaka, 34 tuổi, một nhân viên tại công ty mỹ phẩm tại Tokyo, nói. "Ông ấy là biểu tượng của chúng ta nhưng ông ấy lại không được hưởng quyền như người bình thường. Chúng ta nên công nhận quyền lợi của ông ấy".

Yuri Kobayashi, một nhân viên bán thời gian từ Funabashi, thành phố gần Tokyo, cho biết cô nhận ra làm hoàng đế không phải là công việc dễ dàng. "Tôi nhận ra rằng Nhật hoàng đã cố gắng hết sức. Tôi muốn ông ấy được nghỉ ngơi".

"Trong lịch sử Nhật Bản đã có nhiều hoàng đế thoái vị", Takeshi Hara, một chuyên gia về hoàng tộc tại Đại học Mở của Nhật Bản, cho biết. Hơn một nửa số quốc vương trong lịch sử Nhật Bản đã rời ngôi, thường để nghỉ ngơi tại các tu viện Phật giáo. Chỉ đến thế kỷ 19, khi các nhà lãnh đạo Nhật Bản khởi động phong trào thần thánh hóa Thiên hoàng thì việc thoái vị mới trở thành không thể. Ông Hirohito, cha của Nhật hoàng Akihito, là vua cuối cùng ủng hộ việc thần thánh hóa Thiên hoàng.

Việc sửa đổi pháp luật cũng có thể hồi sinh một vấn đề gây tranh cãi: tranh luận về việc nữ giới có được truyền ngôi vua hay không. Tại Nhật, chỉ có nam giới mới được thừa kế ngai vàng và quy định này ngày càng được đem ra bàn luận nhiều hơn. Một thập kỷ trước, trong một cuộc tranh luận về việc liệu có nên thay đổi luật giúp nữ thành viên hoàng tộc cũng được nối ngôi, những thành viên bảo thủ trong đảng Dân chủ Tự do của ông Abe đã kiên quyết phản đối.

Thái tử Naruhito có một con gái, em trai của ông có hai con gái và một con trai là hoàng tử Hisahito - nam thành viên duy nhất trong thế hệ trẻ của hoàng tộc. Khi Hoàng tử Hisahito ra đời vào năm 2006, Hoàng tử đã làm lắng xuống các cuộc tranh luận về vị trí "nữ vương", ít nhất là trong thời điểm hiện nay. Tuy nhiên, do có rất ít nam giới trong hoàng tộc, trong tương lai vấn đề này có thể sẽ nóng trở lại.

Chính phủ của ông Abe đã thúc đẩy trao quyền lực cho phụ nữ trong nhiều lĩnh vực, nhưng ít người cho rằng việc này có thể mở rộng đến hoàng tộc.

"Thêm một tình huống rắc rối được mở ra", Kenneth Ruoff, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản tại Đại học Portland, nhận xét. Ông Rouff cho rằng một khi ông Abe mở ra cuộc tranh luận về việc sửa đổi Luật Hoàng tộc, công dân sẽ sử dụng sự thay đổi đó để nhắm vào vấn đề lớn hơn là bình đẳng giới.

"Chúng tôi khá chắc chắn rằng mọi người sẽ bàn luận vấn đề tại sao phụ nữ không được phép thừa kế ngai vàng", ông nói.