Đánh bom Brussels, IS có thể đang hoảng loạn

Những vụ đánh bom khủng bố của IS ở châu Âu đều được tiến hành khi nhóm này rơi vào tình cảnh khó khăn nhất tại Iraq và Syria.

Bên trong sảnh sân bay Brussels ngay sau vụ đánh bom khủng bố. Ảnh: AP

Những ngày này, không khí đau thương đang bao trùm thủ đô Brussels của nước Bỉ, trái tim của châu Âu, khi những vụ đánh bom kinh hoàng hôm 22/3 cướp đi sinh mạng của ít nhất 31 người và khiến gần 270 người bị thương, theo Reuters.

Karen J. Greenberg, giám đốc Trung tâm An ninh Quốc gia tại trường Đại học Luật Fordham, New York, Mỹ, cho rằng con số thương vong này là một bi kịch không thể chấp nhận được của thế giới văn minh trước bạo lực đẫm máu, nhưng phương Tây cần phải nhìn nhận một thực tế rằng, đó có thể là cái giá phải trả để có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lại phiến quân Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Những vụ đánh bom Brussels của IS chỉ thể hiện một điều rằng tổ chức khủng bố này đang trong cơn tuyệt vọng chứ không hề mạnh lên.

Gần đây, IS đã hứng chịu một loạt đòn đánh trời giáng vào uy tín và quyền lực của tổ chức khủng bố bị coi là nguy hiểm nhất thế giới này. Lãnh thổ do IS kiểm soát ở Iraq và Syria – nơi phiến quân "xưng hùng xưng bá" để thu hút chiến binh nước ngoài – đang dần bị thu hẹp lại trong suốt 15 tháng qua, và tốc độ đánh mất lãnh thổ đang ngày càng tăng lên. Kể từ tháng 1/2015, IS đã mất khoảng 22% lãnh thổ ở Iraq và Syria, trong đó có 8% bị mất trong những tháng đầu năm 2016.

Tháng trước, hàng nghìn trang tài liệu mật được cho là của IS chứa đựng tới 22.000 danh tính các chiến binh tham gia tổ chức này bị rò rỉ trên truyền thông châu Âu. Số tài liệu chứa đựng những thông tin nhạy cảm nhất về tên tuổi, nhóm máu, trình độ, kỹ năng của các chiến binh này được cho là một "mỏ vàng tình báo" giúp Mỹ và phương Tây có thể nghiên cứu cách thức đối phó hiệu quả với phiến quân.

Chỉ 4 ngày trước khi vụ khủng bố Brussels diễn ra, cảnh sát Bỉ đã giăng một mẻ lưới lớn, tóm gọn Salah Abdeslam, nghi phạm chính còn sống sau vụ thảm sát Paris, kẻ đã lẩn trốn suốt nhiều tháng qua tại một xóm liều ở thủ đô nước Bỉ.

Nhà chức trách Bỉ thông báo rằng Abdeslam bước đầu đã hợp tác với cơ quan điều tra, và rất có thể anh ta sẽ cung cấp những thông tin quý giá về mạng lưới, âm mưu và nhiều khả năng là những cái tên của những kẻ khủng bố đang náu mình trong lòng nước Bỉ, sẵn sàng đe dọa an ninh của cả châu Âu.

Sự cộng hưởng của các sự kiện trên, đặc biệt là sau vụ bắt giữ Abdeslam, kẻ có thể biết rất nhiều về mạng lưới khủng bố đang rình rập chờ thời cơ trong lòng nước Bỉ, có thể là "giọt nước tràn ly" đẩy nhóm phiến quân ở Brussels vào tình trạng cùng quẫn, hoảng loạn.

Khi khám nhà Ibrahim el-Bakraoui, nghi phạm chết trong vụ đánh bom tự sát ở sân bay Brussels, cảnh sát Bỉ phát hiện một thông điệp được lưu trữ trong máy tính của tên này. Trong thông điệp đó, Bakraoui nói rằng anh ta đang cảm nhận được sức ép ngày càng lớn. Anh ta cho rằng mình đang "vội vã, không còn biết phải làm gì, và bị săn lùng khắp mọi nơi, không còn cảm thấy an toàn".

Dù nhóm này đã lên kế hoạch khủng bố, tập hợp và chế tạo bom, lựa chọn người đánh bom tự sát, nhưng có vẻ như vụ tấn công của chúng được thực hiện trong tâm thế vội vàng. Người tài xế taxi Bỉ chở ba nghi phạm đến sân bay kể rằng chúng đã phải bỏ lại chiếc túi chứa nhiều chất nổ nhất, vì không để vừa cốp xe, và rất có thể nhiều sinh mạng đã được cứu nhờ điều đó.

Hình ảnh ba nghi phạm đánh bom Brussels được cảnh sát Bỉ công bố. Ảnh:Reuters

Tại sân bay, một quả bom không phát nổ như dự kiến, và có vẻ như tên đánh bom đã hoảng loạn và tháo chạy khỏi hiện trường, một quan chức Bỉ cho biết. Những điều này cho thấy nhóm phiến quân IS náu mình tại Brussels có thể đã ra tay trong tình thế bị dồn vào bước đường cùng.

Cơn hoảng loạn

Theo Greenberg, ba vụ đánh bom ở Brussels của IS được thực hiện rất giống với những thủ đoạn trong "sách giáo khoa khủng bố" mà phiến quân al-Qaeda từng áp dụng. Mục tiêu của chúng luôn là những địa danh nổi tiếng quốc tế, nơi tập trung nhiều dân thường và các tổ chức quốc tế như NATO hay Ủy ban châu Âu. Thủ đoạn của chúng là huy động nhiều kẻ đánh bom tự sát, sử dụng thuốc nổ tự chế và thực hiện các vụ đánh bom có phối hợp để gây ra thương vong cao nhất.

Các vụ tấn công vào hệ thống giao thông công cộng của Brussels gồm sân bay và tàu điện ngầm gợi nhớ lại những vụ đánh bom xe bus và tàu điện ở London năm 2005 và vụ khủng bố nhà ga Madrid năm 2004, khiến hàng trăm người thiệt mạng.

Tuy nhiên, Greenberg chỉ ra rằng có sự khác biệt rất lớn giữa những vụ tấn công trước đây của al-Qaeda và các vụ đánh bom mới đây của IS ở Brussels. Trong vụ khủng bố 11/9 ở Mỹ cũng như các vụ đánh bom ở Madrid hay London, phiến quân al-Qaeda đang trên đà trỗi dậy, sử dụng khả năng hủy diệt của mình để làm chấn động thế giới.

Trước vụ 11/9, Osama bin Laden đã nhiều lần tìm cách gây chú ý với Mỹ nhưng không thành công. Có thể kể đến các cuộc đánh bom vào đại sứ quán Mỹ ở Kenya và Tanzania vào năm 1998, vụ đánh bom tàu tên lửa dẫn đường USS Cole vào năm 2000, và vụ tấn công căn cứ không quân Mỹ ở Khobar Towers, Arab Saudi năm 1996, tất cả đều nhanh chóng rơi vào quên lãng. Vụ tấn công và tòa nhà Trung tâm Thương mại Thế giới ngày 11/9/2001 đã thay đổi tất cả.

Trong khi đó, những vụ tấn công đẫm máu của IS thường được tiến hành khi nhóm này rơi vào tình thế khó khăn nhất. Trước khi vụ thảm sát Paris diễn ra, Tổng thống Mỹ Barack Obama tuyên bố phương Tây đã thu được những thành công đáng kể trong cuộc chiến chống IS.

Theo các chuyên gia phân tích, mục đích của các vụ tấn công khủng bố là nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi cho đối phương, thể hiện sự tự tin và sức mạnh của các tổ chức khủng bố. Thế nhưng IS có vẻ như đã không làm được điều đó bằng những vụ tấn công mới nhất. Mỹ và các nước châu Âu vẫn thể hiện quyết tâm chống khủng bố đến cùng, trong khi các vụ đánh bom, xả súng không giúp IS cứu vãn được tình hình ngày càng tồi tệ ở Iraq và Syria.

Ông Greenberg cho rằng trong cơn khốn quẫn hiện nay, khi lãnh thổ ở Trung Đông ngày càng bị thu hẹp, IS sẽ rơi vào tình thế hoảng loạn, buộc phải điều thêm các thành viên trở về châu Âu như một phương thức khả thi hơn để phô trương thanh thế của chúng, và đó cũng là cơ hội để các nước châu Âu tấn công mạnh mẽ hơn nữa vào các mạng lưới khủng bố.

IS đã đánh mất 22% lãnh thổ trong năm qua. Đồ họa: IHS Jane's

Để làm được điều đó, chuyên gia này nhấn mạnh rằng lực lượng hành pháp ở châu Âu cần phải thực thi chính xác nhiệm vụ của mình, đó là vạch mặt những kẻ từ Syria xâm nhập vào châu Âu, xác định các thành viên khác trong mạng lưới của chúng, truy bắt vũ khí và các phần tử chịu trách nhiệm cho những vụ đánh bom.

Giới truyền thông, dư luận và các quan chức châu Âu cũng phải góp sức vào cuộc chiến bằng cách có những phản ứng thích hợp để cho IS thấy rằng họ không sợ hãi cơn hoảng loạn của chúng, Greenberg nói.

Khi bị dồn vào chân tường, IS có thể gieo rắc thêm bạo lực trước khi thòng lọng siết chặt vào cổ chúng, nhưng phương Tây cần phải quyết tâm duy trì áp lực lên nhóm phiến quân cả trong và ngoài nước. "Nguy cơ từ chủ nghĩa khủng bố đòi hỏi sự cảnh giác thường trực trong cuộc sống hàng ngày, cũng như ý chí lâu dài, không hơn không kém", ông Greenberg nhấn mạnh.

Loại ma túy biến chiến binh IS thành khủng bố máu lạnh

Biệt dược Captagon giúp những kẻ đánh bom tự sát trở nên bình thản và vô cảm, ngay cả khi chuẩn bị kích nổ quả bom giết chết hàng chục người vô tội.

Ba nghi phạm bình thản đẩy xe chở khối thuốc nổ vào sảnh sân bay Brussels. Ảnh:Reuters

Khi nhà chức trách Bỉ công bố hình ảnh ba nghi phạm khủng bố tiến vào sân bay ở thủ đô Brussels để thực hiện những vụ đánh bom tự sát kinh hoàng hôm 22/3, người ta rất dễ nhận thấy điểm chung của ba tên này là gương mặt bình thản đến lạ lùng, dù chỉ vài phút nữa chúng sẽ kích nổ khối thuốc nổ cực lớn mang theo, cướp đi sinh mạng của chính chúng và hàng chục người vô tội.

"Bình tĩnh, vô cảm" là những từ mà các nhân chứng sống sót sau vụ thảm sát kinh hoàng ở Paris hồi năm ngoái mô tả về những tay súng đánh bom tự sát của IS. Bên trong nhà hát Bataclan, dù bị cảnh sát đặc nhiệm Pháp vây kín, những tên này vẫn không hề tỏ ra sợ hãi, sẵn sàng kích nổ bom gắn trên người khi lực lượng đột kích xông vào. Theo các nhân chứng, khi bấm nút kích nổ quả bom, gương mặt của những kẻ khủng bố không hề biến sắc.

Báo chí Pháp cho rằng những kẻ khủng bố sở dĩ trở nên vô hồn, trơ lỳ trước cái chết như vậy là bởi chúng đã sử dụng một loại ma túy gần như chỉ lưu hành ở Trung Đông và rất được phiến quân Nhà nước Hồi giáo (IS) ưa chuộng nhằm biến các tay súng của mình thành những kẻ sát nhân máu lạnh.

Đó là Captagon, hay còn gọi là "thuốc jihad", một loại ma túy amphetamine tổng hợp có thể giúp những kẻ sử dụng không còn cảm thấy đau đớn, sợ hãi hay đói khát, khiến chúng luôn tỉnh táo, điềm tĩnh và cảnh giác cao độ trong thời gian dài. Với những đặc điểm đó, Captagon được IS sử dụng ngày càng phổ biến trong những vụ đánh bom tự sát ở Syria, Iraq, và sau này là Pháp, Bỉ.

Khi cảnh sát Pháp đột kích một phòng khách sạn ở Alfortville, đông nam thủ đô Paris, sau vụ khủng bố kinh hoàng, họ phát hiện nhiều xy lanh, kim tiêm và dây truyền nhựa. Đây là một trong hai căn phòng mà Salah Abdeslam, nghi phạm chính của vụ khủng bố vừa bị cảnh sát Bỉ bắt giữ, đã thuê để cho cả nhóm trú ngụ trong vài ngày trước khi thực hiện vụ tấn công.

Nhiều tờ báo của Pháp cho rằng có nhiều bằng chứng cho thấy những kẻ tấn công Paris đã sử dụng Captagon để lên dây cót tinh thần cho mình vài giờ trước khi tỏa ra nhiều địa điểm ở thủ đô nước Pháp để thực hiện những vụ xả súng, đánh bom tự sát.

Các nhân chứng khẳng định những kẻ tấn công này có vẻ ngoài như "xác sống", một biểu hiện của tình trạng phê ma túy. "Tôi thấy một kẻ cầm súng có phong thái rất điềm tĩnh, bình thản, với khuôn mặt gần như vô cảm, tiến tới quầy bar. Hắn ta bắn vãi đạn vào trong đó, như thể người ta đang dùng máy để cắt cỏ", một nhân chứng kể với đài truyền hình M6 của Pháp.

Biến tướng

Theo các chuyên gia y tế, Captagon được sản xuất ở các nước phương Tây từ thập niên 1960 để điều trị các triệu chứng như trầm cảm hoặc tăng động. Tuy nhiên, sau một thời gian, hầu hết các nước đều cấm sử dụng loại thuốc này vì bản chất gây nghiện của nó. Thuốc này có chứa chất fenethylline, khi vào cơ thể được gan phân giải thành amphetamine và theophylline, theo các mạch máu lên não và đóng vai trò như chất kích thích.

Giờ đây, loại biệt dược nguy hiểm này tái xuất ở Trung Đông, đặc biệt là Syria, nơi việc sản xuất và sử dụng Captagon nở rộ kể từ khi đất nước này chìm vào cuộc nội chiến đẫm máu. Các chuyên gia về ma túy, thương nhân và nhà hoạt động địa phương cho hay lượng thuốc Captagon sản xuất ở Syria đã tăng đột biến từ năm 2013, vượt qua các nước khác trong khu vực như Lebanon, theo Reuters.

Captagon được sản xuất và sử dụng ngày càng rộng rãi trên chiến trường Syria. Ảnh: Reuters

Năm ngoái, quân đội chính phủ Syria và phe nổi dậy đều tố cáo lẫn nhau sử dụng Captagon để giúp các chiến binh tham chiến trong thời gian dài mà không thấy mệt mỏi, buồn ngủ, trong khi các bệnh viện cho biết dân thường Syria cũng sử dụng nhiều hơn loại thuốc được bán với giá từ 5 đến 20 USD một vỉ này.

Các nguồn tin cho hay hoạt động sản xuất thuốc Captagon đã tạo ra nguồn lợi nhuận hàng trăm triệu USD ở Syria mỗi năm, và phần lớn số tiền này được dùng để mua vũ khí. Khabib Ammar, một nhà hoạt động ở Damascus, cho biết những tay súng Syria nổi dậy đã dùng số tiền kiếm được từ hoạt động buôn bán Captagon để mua những khẩu súng mới.

Phòng Ma túy và Tội phạm Liên Hợp Quốc (UNODC) cho hay từ lâu Syria đã trở thành một đầu mối quan trọng trong hoạt động sản xuất, buôn bán Captagon ở Trung Đông. "Vụ bắt giữ 4,2 triệu viên Captagon được tuồn từ Syria sang Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 4/2013 là minh chứng cho hoạt động này", báo cáo của UNODC cho hay.

Không còn đau đớn

Đại tá Ghassan Chamseddine, chỉ huy đơn vị phòng chống ma túy của Lebanon, cho biết thuốc Captagon thường được giấu trong xe tải từ Syria đi qua các cửa khẩu của nước này, sau đó được phân phối đến các nước khác ở Vùng Vịnh. Theo ông Chamseddine, phần lớn số Captagon này có nguồn gốc từ thung lũng Bekaa, nằm gần biên giới Syria.

Truyền hình Syria khi đưa tin về tình hình chiến sự thường cho biết quân đội chính phủ tịch thu được số lượng lớn thuốc Captagon sau khi tấn công căn cứ của quân nổi dậy.

Một cảnh sát phòng chống ma túy ở thành phố Homs cho biết anh đã tận mắt chứng kiến tác động của Captagon đối với những tay súng đối lập bị bắt. "Khi bị tra khảo, đánh đập, họ không biết đau đớn là gì. Nhiều người thậm chí còn cười lớn khi bị chúng tôi đấm mạnh. Thường chúng tôi phải chờ khoảng 48 tiếng để Captagon hết tác dụng rồi mới tra khảo, lúc đó mọi việc dễ dàng hơn".

Viện Chống Khủng bố Quốc tế Israel (IICT) cho biết việc sử dụng Captagon kết hợp với tư tưởng tôn giáo cực đoan có thể lý giải cho những hành động man rợ tột cùng của các phiến quân IS thực hiện những vụ tấn công khủng bố.

Captagon có thể giúp các chiến binh không còn cảm thấy đau đớn, giữ tỉnh táo và cảnh giác trong thời gian dài. Ảnh minh họa: AP

Theo Tạp chí Cảnh sát Mỹ chuyên đăng tải các bài viết về chiến thuật chống tội phạm, các nghi phạm đánh bom tự sát thường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, từ xác định mục tiêu, chuẩn bị vũ khí, lựa chọn kẻ đánh bom, sau đó mới di chuyển đến mục tiêu và kích nổ quả bom. Việc nghi phạm sử dụng các loại ma túy để che giấu cảm xúc sợ hãi, lo lắng khiến cho việc ngăn chặn khủng bố ở những giai đoạn cuối cùng ngày càng trở nên khó khăn.

Điều này có thể đã được minh chứng trong vụ khủng bố ở sân bay Brussels. Ba kẻ khủng bố mang theo những khối thuốc nổ rất lớn giấu trong hành lý bước vào sân bay đông đúc, nhưng sự bình thản gần như tuyệt đối của chúng có thể là một trong những yếu tố giúp chúng qua mặt được các nhân viên an ninh giám sát và cả người dân, dù nước Bỉ đang được đặt trong tình trạng báo động cao về nguy cơ khủng bố.